Trong phòng khám, tôi thường gặp hai kiểu tâm trạng nôn nóng.

Một là bệnh nhân cầm giấy chuyển viện nói: “Bác sĩ, bác sĩ khác bảo phải đến Bệnh viện Cựu chiến binh chụp MRI, hình ảnh rõ hơn.” Có khi triệu chứng còn chưa kể hết đã muốn được sắp xếp chụp chiếu ngay.

Kiểu còn lại phổ biến hơn, là bệnh nhân đã mang sẵn hình ảnh MRI đến khám, vừa ngồi xuống đã hỏi: “Bác sĩ, phim đều ở đây rồi, có thể bàn thẳng về phẫu thuật không?” Và khi tôi đề nghị chụp thêm một tấm X-quang, bệnh nhân cũng thường hỏi lại ngay: “Tôi đã có MRI rồi, sao còn cần X-quang nữa?”

Tôi rất hiểu tâm lý muốn nhanh chóng giải quyết cơn đau của mọi người. Nhưng trong phòng khám, tôi thường mỉm cười mời bệnh nhân chậm lại một chút, và nói: “Hình ảnh tôi chắc chắn sẽ xem, nhưng trước đó, hãy để tôi biết điều gì đang khiến chính anh/chị khó chịu nhất, nếu không tôi e rằng mình chỉ đang khám cho tấm phim mà thôi.”

Đây là nguyên tắc tôi luôn coi trọng và kiên định giữ vững: chúng tôi điều trị bệnh nhân, chứ không phải hình ảnh.

Hình ảnh tuy quan trọng, nhưng nó chỉ là một phần trong toàn bộ phán đoán. Yếu tố thực sự quyết định có nên phẫu thuật hay không, và phẫu thuật nên được lên kế hoạch như thế nào, phải đặt triệu chứng hiện tại, khám thực thể, và thông tin hình ảnh phù hợp vào cùng một bối cảnh để quan sát. Đây cũng chính là lý do vì sao dù đã có MRI, tôi vẫn thường đề nghị chụp thêm X-quang.

Một trong những ưu điểm của X-quang là cung cấp thông tin nhanh chóng, tức thời, giúp tôi nắm được cấu trúc tổng thể và định hướng chung trước, rồi mới quyết định có cần chụp thêm hay không. MRI luôn được chụp ở tư thế nằm, rất có giá trị đối với chi tiết thần kinh và mô mềm; nhưng X-quang có thể trả lời những câu hỏi mà MRI khó trả lời, chẳng hạn như sự sắp xếp tổng thể và độ ổn định của cột sống, có gù lưng hay vẹo cột sống hay không, góc độ biến dạng lớn đến mức nào, những điều này đều ảnh hưởng trực tiếp đến phán đoán của tôi về phạm vi và phương pháp phẫu thuật.

Một sự khác biệt khác thường bị bỏ qua nhưng rất quan trọng là tư thế chụp. MRI được chụp ở tư thế nằm, nhưng cuộc sống của chúng ta phần lớn là đứng hoặc ngồi. Tôi thường nói: “Nếu đứng thì đau, đi bộ thì đau, vậy tôi cần xem thực sự điều gì đang xảy ra với cột sống khi nó chịu trọng lượng cơ thể.” X-quang tư thế đứng thường cho thấy tình trạng mất ổn định, trượt đốt sống, hoặc biến dạng nặng hơn khi chịu tải, những điều này khó thể hiện được trên MRI chụp ở tư thế nằm.

Ngoài ra, tôi cũng muốn nhắc mọi người rằng vị trí đau không nhất thiết là nguồn gốc của vấn đề. Trên lâm sàng rất thường gặp trường hợp nguyên nhân thực sự của đau lưng dưới có thể đến từ khớp háng; nếu chỉ tập trung vào hình ảnh cột sống thắt lưng, ngược lại dễ đặt trọng tâm sai chỗ. Đây cũng là lý do vì sao tôi coi trọng việc hỏi rõ triệu chứng, hoàn thành khám thực thể trước, rồi mới quyết định nên xem hình ảnh ở đâu và xem như thế nào.

Vì vậy, khi tôi đề nghị bạn kể về triệu chứng trước, tiến hành khám thực thể, và đề xuất chụp thêm X-quang, không phải là để phủ nhận MRI đã có, mà là mong muốn bổ sung đầy đủ thông tin quan trọng, giúp phán đoán sau đó chính xác hơn.

Giá trị của một xét nghiệm không nằm ở giá tiền hay đẳng cấp của nó, mà ở việc nó có trả lời được câu hỏi quan trọng nhất lúc đó hay không. Quyết định y tế tốt đến từ một quá trình đánh giá đầy đủ và toàn diện; chỉ khi nhìn rõ con người, nhìn đầy đủ thông tin, mới có thể đưa ra lựa chọn phù hợp nhất cho bệnh nhân vào đúng thời điểm.